چغاميش
در جلگه اي كه آبادي هاي شاه
آباد در شمال و شلگهي در غرب و كهنك در شمال شرقي، دولتي و جليعه در
جنوب آن واقعند ، در ميان دشتي وسيع(40 كيلو متري جنوب شرقي دزفول) چند
تپه گلين به نام چغا ميش قرار گرفته اند . تپه ها مركب اند از يك تپه
بزرگ و نسبتاً مرتفع و چند تپه كوچك كه در جنوب و جنوب غرب آن واقعند.
جهت مشاهده تصاویر
بیشتر بر روی تصویر بالا کلیک نمایید.
چغاميش پوشيده از كوزه شكسته هاي فراواني بود كه پس از اولين مطالعه و
بر رسي روشن شد از عهد پيش از خط باقي مانده اند.كاوشگري هايي كه از
سال 1961 تا 1966 ميلادي توسط مؤسسه شرقي دانشگاه شيكاگو انجام گرفت
نشان داد كه چغاميش شهري از دوران پيش از اختراع خط و قدمت آن به حدود
سي و چهار قرن پيش از ميلاد مي رسد.
با همه قدمتي كه شهر دارد، باز هيچ چيز نشان دهنده آغاز كارها نيست،
همه چيز گواهي ميدهد كه دستان كار كشته اي در آنجا به كار مشغول بوده
اند و مردم از قرنها و حتي از چندين هزار سال پيشتر در آنجا سكنا داشته
اند . فرهنگهاي ابتدايي كه از روي سبك خاص كوزه گري و سفالهاي خوش
تركيب آن مشخص مي شود جانشين يكديگر شده اند . اين فرهنگاها به حدود شش
هزار سال پيش از مسيح مي رسد و تا اين زمان كسي آنرا نمي شناخته است.
خصلت اين دوران را سفالهايي كه سخت صيقل يافته روشن مي سازد، اغلب اين
سفالها با موضعهايي نقاشي شده كه به طرز شگفت انگيزي به نسبت آنزمان
پيش رفته بوده است، سفالها ي دورانهاي بعدي با نقشهاي هندسي تزئين شده
كه تنگ هم و با موتيفهاي مخصوص قلم خورده است. اين پايه مقدماتي است كه
نقشهاي تصويري پديد آمد.
آخرين مرحله پيش از تاريخ سرشار از سفالهايي است از نوع سفالهايي كه
سالها پيش در شوش كشف شد.در يكي از مراحل پيش
از تاريخ شهر چغاميش به طرز قابل ملاحظه اي گسترش يافته است، سطح آن از
16 هكتار بيشتر است. اهالي به كشاورزي اشتغال داشته اند و اين از روي
داسهاي تيغه سنگ چخماقي و دستاسها و كج بيلها روشن مي شود.
آثار بدست آمده به خصوص سفالهاي پاره اي دوره ها به اشيايي كه از بين
النهرين به دست آمده شباهت دارد. با وجود اين مردمان چغاميش اگر چه
مجزا نبوده اند ، داراي فرهنگ خاص بوده اند، با ويژگي ايراني و وابسته
به ايران جنوب شرقي(دشت پرسپوليس و پازار گاد).
تمدن پيش از خط به دست كساني كه به آنجا برده شده كه بر روي خرابه هاي
شهر هاي پيش از تاريخ به زندگي پرداخته اند. و بخصوص با فرهنگهاي پيشين
خود تفاوت داشته است ، اين تمدني بود همانند آن كه در همان عصر در بين
النهرين سفلا وجود داشته است.به اين ترتيب چغاميش دليلي به دست مي دهد
كه دشت شوش بخش لاينفك تمدن پيش از اختراع خط بوده است نه آنكه پاره اي
از مختصات فرهنگي خود را به سادگي از ديگران گرفته باشد.
قابل ذکر است که پل
قدیم دزفول قدیمی ترین پل جهان است که هم اکنون بر روی آن
تردد عابرین پیاده و وسائط نقلیه انجام میگیرد.
مي توانيم درباره تلاشهاي ساكنان قديم چغاميش نظر دهيم. مقدارها سفال
به ابعاد و شكلهاي مختلف از آنجا بيرون آمده است.از قوطي كوچك بزك
گرفته تا خمهاي بزرگ ثابت كه براي انبار كردن آذوقه به كار مي رفته است
همه منعكس كننده اشتغالهاي اهالي و كارهاي مربوط به محله هاي مختلف شهر
است. چند شيئي كيشي نشانه هايي از زندگاني مذهبي به دست مي دهد.
از آن جمله است يك ظرف آجري كه دود هانه قرينه دارد و با طرح بر جسته
اي ماري را نشان مي دهد كه گلوي بز ماده اي را گرفته
که اين موضوع اشاره اي است به نبرد ميان نيروهاي اهريمني و چار
پايان اهلي كه براي بقاي آدمي آن همه اهميت داشتند.
يك ظرف كيشي ديگر كه گرداگردش با طرحهاي هندسي قلمزني شده است شيرهايي
را نشان مي دهد كه ماري دور دو به دو آنها پيچيده است، با مردي ماهي به
دست.در ميان چيزهاي فراوان و مختلف دوران پيش از خط آنچه از همه پر
معنا تر بود و ما را بهتر به چگونگي آن دوران آگاه كرد اثر مهرهاي
استوانه اي بر روي گل نرم بود.
بر روي قطعات گلها كه با ريسمان بر روي ظرف بسته شده اثر ريسمان مشاهده
مي گردد، اين چيزها سر چشمه آگاهيهاي بي اندازه گرانبها درباره زندگي
اقتصادي اين دوره است. از آن گذشته تماشاي آنها معلومات ما را درباره
هنر و جنبه هاي ديگر تمدن پيش از خط بسي غني مي كند. صحنه ها و
موضوعهايي كه صدها اثر مهر يافته شده در چغا ميش نشان مي دهند بسيار
تنوع دارد.
پل قديمي دزفول
اين پل دو منطقه غربي و شرقي دزفول را بهم متصل مي سازد و در حقيقت
رابط راه دزفول ـ انديمشك مي باشد، بر پايه هاي پل قديمي ساساني بنا
شده است. و به روزگار عضدالدوله ديلمي و به دوران صفويه و در عصر
قاجاريه نيز تلميد و ترميم گرديده است اكنون پل داراري چهارده دهانه
بزرگ مي باشد كه آبرو رودخانه است و در بين هر دو دهانه بزرگ يك طلاق
نماي كوچك كه بر سطح پايه جسيمي قرار گرفته و به وسيله پله كاني به سطح
بستر رودخانه راه دارد، ساخته شده و به اين ترتيب دوازده طلاق نما در
بين طلاقهاي اصلي پل قرار گرفته اند:
جرج كررزن در مورد پل قديمي دزفول مي نويسد:
در حدود غربي خاك بختياري و حوزه نهايي آب دزشهر جالب توجه دزفول واقع
گرديده است ( دزفول ـ دز پل ) . اين نام بواسطه پل با شكوه مجاور آن
است كه بدون شك به دوره ساسانيان متعلق است.قسمت زيرين اين پل از سنگ و
قسمت فوقاني كه آجري است ظاهراً قديم تر مي نمايد، 430 يارد طول و بيست
و دو طلاق به شكل و اندازه مختلف دارد و مثل پل ديگري در همان حدود
خراب افتاده است.
جهت مشاهده تصاویر
مسجد جامع دزفول روی تصویر بالا کلیک نمایید.
دو تا از طلاقها اخيراً فرو ريخته است. اما در شوشتر ارتباط بين دو
ساحل برقرار است، در طرف سرچشمه رودخانه چند آسياب بر صخره ها ساخته
اند كه بوسيله پلهاي سست بنياد با سنگ فرش بهم مربوط شده است. اين
آسيابها بوسيله جريان رودخانه كار مي كند و منظره ديدني دارد.
مسجد جامع دزفول
مسجد جامع دزفول از لحاظ معماري و دارا بودن شبستان و ستونهاي سنگي در
اعداد مساجد اوائل دوره اسلام است كه سپس در قرن هفتم و دوازدهم هجري
قمري
وسعت و مرمت يافته است.
در اين مسجد تاريخ سال 1157 هجري قمري در سر در آن خوانده مي شود كه
دليل بر مرمت بنا مي باشد. اين مسجد كه به شيوه و معماري دوره ساساني
ساخته شده، از لحاظ شبستانهاي قديمي و ستونهاي سنگي كه آثار فرسودگي در
آنها هويدا مي باشد قابل كمال توجه است. ايوان شرقي از بناهاي دوره
صفوي است كه به سال 1110 جري قمري احداث گرديده. سر در مسجد و گلدسته
هاي آن متعلق به قرن دوازدهم هجري قمري مي باشد اين بنا تقليدي از اصول
معماري كاخ ايوان كرخه است.
بند بالا رود
بر رودخانه دزفول كه قسمتي از رود دز مي باشد، در محلي معروف به بند
بالا رود، در شمال غربي دزفول سدي باقي است كه هنوز
آثار سه ديوار در جبهه جنوبي و دو غرفه بر روي ديوار بدنه اصلي و دو
دهنه اصلي و يك طلاق فرو ريخته باقي مانده كه به لهجه مردم دزفول «
اسيوي گله گه بالايي » خوانده مي شود. به معني آسيابهاي گله گم بالا.
بقاياي بند يا پلي كه در ضلع شرقي رودخانه دز در اين نقطه باقي مانده
اند شامل يك طلاق بزرگ و دو طلاق كوچك كه پايه هاي آن در داخل آب
رودخانه است و دو طلاق كوچك كه چنين به نظر مي رسد كه در پايه بند يا
پل قرار داشته اند، سه رديف پايه هايي كه در امتداد رودخانه و در قسمت
جنوبي ديده مي شود با ملاطي از گچ و خاكستر و دو رديف آجر كه تكرار مي
شود و قسمتهايي از سنگ ساخته
شده اند.
جهت مشاهده تصاویر
کاروانسرای بازار قدیم دزفول دزفول روی تصویر بالا کلیک نمایید.
در منتهي اليه مت شرق ديوارهاي
عمود بر رودخانه با سنگ تراشيده ساخته شده اند و هر چه به وسط رودخانه
نزديك تر مي شود بر مقدار آجري كه در بنا بكار رفته است افزوده مي
گردد. اين اثر بي شك بازمانده از دوران ساساني است.
كاروانسراي دزفول
در شهر دزفول، از روزگار آباداني آثار ويرانه اي بجا مانده استكه شايد
به روزگار حكومت « واختشتوخان » به دوران صفوي بنا شده و رونق داشته
اند. دو كاروانسرا از باز مانده ويرانه هاي كاروانسرها و بازارها، نيمه
سالم باز مانده و امروز نيز مورد استفاده پيشه وران و انبارداران و
بازرگانان است كه ماك يكي از افضل و نام ديگري كاروانسراي قندي و در
شهر دزفول واقعند.
صفحه اصلی
چغاميش
